Skip to content

Posts from the ‘Feminizm’ Category

Erkek (racul) Olmak: Feminizme Direnmek

Erkek kimdir:

“Erkek” deyince “racul” olanı anlıyoruz. “Racul”, ‘adam’ demektir.

Bir erkek annesine “gebelik hakkı” ve “süt hakkı” nedeniyle, kızkardeşine “aile hakkı” nedeniyle hürmetlidir ve onların iaşesinden, emniyet içinde yaşamasından mesuldür.

Bir erkeğin hayattaki en büyük önceliği kadın değildir. Erdemleridir.  Erkeğin en büyük hatası erdemlerini kaybetmesidir. 

Kadınlar her zaman kendilerine “çok güzelsin”, “senden vazgeçemem” denilmesini ister. Oysa Kur’an’da şöyle bir ayet vardır: “Eğer o sizi boşarsa Rabbi ona, sizden daha hayırlı, Müslüman, inanan, sebatla itaat eden, tövbe eden, ibadet eden, oruç tutan, dul ve bakire eşler verebilir” (66 Tahrim 5).

“Erkek” kavramı “kadınlar tarafından kontrol edilemeyen” olarak anlamlandırılmalıdır.

Erkek, kontrol edilemeyendir.

Oğuz Kağan olmak:

Oğuz Kağan, annesine “benim gibi inanmazsan senin sütünü emmem” demiş ve kadını daha üç günlük bebek olduğu halde dize getirmiştir.

Şehveti yenmek:

Oğuz Kağan şehvetinin peşinde dolaşsaydı evlendiği ilk kadınla birlikte olurdu. Bunu reddetmiştir. Ardından babası onu ikinci bir kadınla evlendirmiştir. Oğuz Kağan o kadına da erdemli yaşamakta kendisine yardım etmesini teklif etmiştir. Bu kadın erdemli yaşamı reddetmiştir. Oğuz Kağan şehvet için evlenmediği için ikinci karısıyla gerdeğe girmemiştir.

Üçüncü bir kadınla evlenmeyi diledi. Bu kadına “erdemle yaşamak konusunda bana eşlik eder misin?” dedi. Kadın onayladı. Oğuz olun. Kağan olun.

Alp Olmak-Yusuf Olmak:

Erkeğin değeri, kadının egosunun tatmininden gelmemektedir. Erdemli ve namuslu erkek en değerli erkektir. Hz. Yusuf’u hatırla.

Kadının peşinde koşarak feta/alp/yiğit/ahi olamazsın.

Kur’an’da erkekler (Ricâlun) erdemleri ile övülmüştür: “Ne ticaretin ne de alışverişin kendilerini Allah’ı zikretmekten asla alıkoymadığı öyle adamlar vardır ki!” (24 Nûr 37).

Eşitiz söylemi:

Erkek, kadının “cüzdanı” değildir. “Eşitiz” diyen kadın, masrafları erkeğe yüklemek eğilimindeyse o kadından uzaklaşmak gerekir. Yani “eşitiz” diyen bir kadın evleneceği erkekten düğün masrafları, balayı, altın, saray gibi ev, eşyalar talep etmekteyse ve kendisi bu taleplerinin masrafına katılmıyorsa erkeği “cüzdan” olarak görmekte değil midir?

Kadında söylem-eylem tutarlılığı aramak gerekir. Onun beyanına bakın: “Eşitiz” diyorsa eşitliğini ispat etmesini isteyin. Bu durumda erkekten çiçek, altın istememesi gerektiğini kendisine söyleyin.

Sizi, maaşınızı, servetinizi, sülalenizi, sosyal sermayenizi beğenen kadınla evlenmeyin, erdemlerle yaşayan kadınla evlenin. Bir erkek evlenirken 100 bin TL para harcıyor. Üstüne karısının “öğrenim kredisi”ni ödüyor. Ona “bu nasıl eşitlik” demelisiniz?  “Eşitiz” diyen bir kadının koca adayından çiçek, söz yüzüğü, hediye kabul etmesi eşitliği bozucudur.

Kadının “Bedenim benimdir” ve “Özel hayatım kocamı bile ilgilendirmez” söylemi:

Kadın: “Bedenim benimdir, özel yaşamıma kocamı dahil etmem” diyorsa, ona “evliliği şirket olarak görüyorsun. Madem özel hayatlarımız olacak seninle niçin evlenmeliyim?” diye cevap verin. Erkek ve kadın evlenmekle birbirlerinden saklanmış özel hayatları olamayacağını en baştan kabul ederler. Evlilik iki kişilik özel hayattır.

Evlilikte iki temel mal rejimi:

Edinilmiş mallara katılma rejimi- TMK 202: “Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.”

Mal ayrılığı rejimi- TMK 242: “Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.”

Edinilmiş mallara katılma rejiminde koca karısından yüksek maaş aldığı takdirde, yaptığı tasarruf (birikim) meblağının yarısının karısına ait olduğunu bilmelidir. Keza, bu rejimde koca örneğin babasından gayrımenkulün kira gelirinin yarısının karısına ait olduğuna dikkat etmelidir.

Mal ayrılığı sözleşmesi:

Eşitlik teorisine inanan bir kadına evlenme işlemleri sırasında mutlaka “mal ayrılığı sözleşmesi” imzalatmalısınız. Söyleminde ciddiyse ve tutarlılığını koruyacaksa bu sözleşmeyi imzalayacaktır. “İleride boşanma ihtimalim olursa onun maaş/kira gelirinin yarısını almalıyım” diye düşünmekteyse sözleşmeyi imzalamayacaktır.

Evleneceğiniz kadına TMK 202’deki “Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.” hükmünü okumuş ve bu rejimi seçtiği takdirde ileri süreceği hukukî haklarını anlattığınızı varsayalım.

Eğer “eşitlik” iddiasında tutarlıysa edinilmiş mala katılma rejimini (TMK 202) seçmeyeceğini belirtmelidir.  Yok eğer “eşitiz” dediği halde mal ayrılığı rejimi (TMK 242) sözleşmesini imzalamayacağını beyan ederse tutarsızlığı ispat edilmiş olacaktır.

Kadınlar binlerce yıldır eril iktidarca ezilmekte midir?

Evlilik sürecinin başında “biz kadınlar binlerce yıldır eril iktidar tarafından ezildik, fakir bırakıldık” diyen bir kadın, evleneceği erkeğe “binlerce yıllık kadın ezilmişliğini fatura etmek istemekte” gibidir. Kendisine binlerce yıldır madenlerde, inşaat işlerinde, lağımlarda erkeklerin çalıştığını; firavunun erkekleri öldürüp kadınları sağ bıraktığını, hatta Hz. Musa’nın bu sebeple sepete yerleştirilip nehre bırakıldığını söyleyin.

Tarihte iki erkek tip var:

Feminist kadınlara tarihte iki erkek tip olduğu hatırlatılmalıdır.

Kabil ile Habil’den ilkinin eril, ikincisinin racul olduğunu söyleyin.

Erkekler “eşitiz” diyen kadınların finans-geçim kaynağı değildir. Erkek, evlenmekle servet transferi yükümlüsü kılınamaz.

“Binlerce yıldır kadınlar eril iktidarlar tarafından fakir bırakılmış ve ezilmiştir” diyen feminist kadına “seni ben mi zengin edeceğim; üstelik daha evlenmeden beni şiddet uygulayan kategorisine itiyorsun” deyin ve uzak durun.

Kadınlar neden fakir koca istemiyor, erkekler neden fakir kızlarla evleniyor?

Erkek kendisinden zengin bir kadınla evlenemiyor, fakat kendisinden servet veya ücret yönünden daha düşük gelir kesiminden gelen kadın ile evlenebiliyor. Bu ihtimalde erkeğin kendisinden düşük gelir grubundan bir kadınla evlenirken “eşitiz” söylemine muhatap edildiğini görünce o ilişkiyi kesmesi menfaati icabıdır.

Kadın kendisinden zengin bir erkekle evlenmişse ve ardından boşanmışsa, boşanmakla fakir kalmaz. Tam aksine içinden geldiği düşük gelir grubuna geri döner.

Erkek kendini kadının “sınıf atlama taşı”na dönüştürmemelidir. İlkeleri belirlenmiş bir erkek dünyası kurulursa, feminizmle mücadele çok kolaydır.

Masraflara katıl!

“Eşitiz” diyen kadınlara “O halde evliliğin tüm masraflarına eşit olarak katılacaksın” demelisiniz. Bu masraf kalemlerini belirleyin: gelinlik, kına gecesi, düğün salonu, ev eşyası, balayı seyahati, yüz görümlüğü, takı, hediyeler.

“Kocam çalışma dedi, hayatımı ona harcadım. Elbette malının yarısını alacağım.”

Kadın, kocası “çalışma, çocuklarımıza bak” dediği için evde oturduğunu ve yıllar sonra eşinin onu yüz üstü bıraktığını söylüyor.

Bu problemin çözümü devlete aittir. Kadına yanında kalıp da büyüttüğü çocuk başına 10 yıl süre ile her yıl güncellenecek “çocuk yardımı” yapılmalı ve hatta dördüncü çocuğuna 10 yıl bakan kadın emeklilik hakkı elde etmeli.

Erdemli hayat:

Namuslu yaşayın. Erkek için büyük erdem namustur. Namus, aynı zamanda erkeğin gücüdür. Namusunu, erdemini koruyamayan zaaf içindeki erkek belaya düşmektedir.

Erkek, bilgeliği hedeflemeli, namusunu korumalı, erdemi ufku bilmelidir.

Asıl değer, erdemliliktir.

Kocasının mali zayıflığında onu terk etmeyecek kadın da erdemlidir.

Güzeli seçme, erdemi seç:

Kadının güzel olması değer zannedilir ama “değer” değildir. Güzellik geçiyor. Sadakat, bağlanma, aynı tencereye kanaat etme kalıyor.

Kadınların peşinden gitmeyin. Erdemin peşinden gidin.

Beladan kaçmak:

Bir: Beladan kaçın.

İki: Karı-koca arasına giren erkek de belaya düşmektedir.

Üç: Kadınla kavga etmeyin.

Erkek, alp-yiğittir. Onun kavgası ulvî olmalıdır.

Ölüm evvel gelecek:

Erkekler kadınlardan az yaşamaktadır.

Bir erkek bu olguyu dikkatle tefekkür etmelidir.

Ölünce servetiniz karınıza miras kalacaktır. Yaşarken bunu dikkate alın.

Etkilemek ve etkilenmek:

Bir: Kadını etkilemeye çalışmayın.

İki: Hoşlandığınız kadın güzelse onun güzelliğini aşacak başka bir değeriniz olmalı.

Kadına (güzelliğe) tapmayın; erdeme boyun kıran kadında vüdd arayın.

Erkek, kendini şehvet, güzelliğe sahip olma, servet alanında inşa ettikçe talip olduğu bu üç alan tarafından kuşatılmakta ve hatta esir edilmektedir.

Düğünde takılan altın ve takılar:

Evleneceğiniz kadına “düğünde kendi akrabalarımın taktığı altınların bana ait olduğuna dair noterde akit yapacağız” deyin. Böylece gerçekten eşitliğe inanıp inanmadığı ortaya çıkacaktır.

Kadın kendinden güçsüz insanlara nasıl davranıyor:

Kadının çocuklara şiddet uygulayıp uygulamadığına, kürtaj meselesine nasıl baktığına dikkat edin. Kürtaj, şiddettir.

Kadın evleneceği erkeğe maaşını sormalı mı?

Evleneceği kişinin mesleği varsa, geçim tuttuğu belli ise, kadının ona maaşını sorması kabalıktır. Maaş araştırması yapan kadından uzak durun. Zira kadın “eşit” ise, kocasının gelirini sorgulayamamalıdır. Hatta “Bedenim ve özel hayatım bana aittir. Kocam dahi buna vakıf olmayacak” diyen bir kadının eşinin gelirini, mülk dökümünü, maaşını hiç sormaması gerekir.

Feminizmle mücadele, onların argümanları kendilerine karşı kullanılırsa çok kolaydır.

“Ne olursa olsun” diyerek evlenme:

İyi erkekler iyi kadınlara lâyıktır.

Namuslu erkekler namuslu kadınlara lâyıktır.

Yusuf (as) şehvetine yenilseydi sarayda erdemsiz ve günahkâr şekilde “imtiyaz” sahibi olacaktı. Erdemle hareket ederek vezirin karısının göremeyeceği bir hükümranlığa, asaletle gelen iktidara vasıl olmuştur.

Boşanma davaları üç ay içinde karara çıkmalı:

Boşanma davası açılmışsa ve erkek polis/asker vazifesi altında şehit olmuşsa şehitliğin getirdiği mali haklar boşanma davasında taraf olan kadına verilmemelidir.

Boşanma davası derdest olan Şehide düşen mali haklar onun annesine-babasına verilmelidir.

Boşanma davası görülen kadının, şehit olan “kâğıt üstündeki” kocasının şehadeti nedeniyle bağlanacak mali haklara sahip çıkması şehidin anne-babası için eziyettir.

Boşanma davaları çok uzun sürmektedir. Boşanma kararı hemen verilmeli, boşanmanın feri talepleri ayrıca görülmeli. Boşanma davaları derdest iken tarafların sadakat yükümlülüğü devam etmektedir. Bu davaların uzun sürmesinin müsebbibi kanundaki düzenleme eksikliğidir.

İki taraf da boşanma davası-karşı dava açmışsa, mahkemeler boşanma kararı vermeli, davayı başka bir dosya numarası ile kusur, velayet, mal paylaşımı gibi talepler yönünden ele almalıdır. Boşanma davaları özellikle kadın hamile değilse 3 ay içinde karara çıkmalıdır.

Aileyi tanımlamak:

Medeni Kanun “aile”yi şöyle tanımlamalıdır: “Birbiriyle evlenme yasağı olmayan kadın ve erkeğin nikâh akdiyle tesis ettiği birlik.”

Aile Bakanlığı müstakil olmalı:

Aile Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı’ndan ayrılmalıdır.

Aile Okulu:

Aile Bakanlığı evlenecek bütün çiftlerin bir aile okulu eğitimi almasını şart koşmalıdır. Bu eğitimle 1) Mal ayrılığı rejimi, 2) Edinilmiş mala katılma rejimi, 3) Evliliğin taraflara getirdiği hak ve borçlar, 4) Boşanma halinde tarafların karşılaşacağı neticeler öğretilmelidir.

Medeni Kanun’un “edinilmiş mala katılma rejimi”nin mali neticeleri damat adayları tarafından bilinmemektedir. Bu husus erkeğin mağduriyetinin en büyük kaynağıdır ve bu konu İstanbul Sözleşmesi ile ilişkili değildir.

Düğünde erkek tarafı altın takmamalı, onu damadın ailesine vermeli:

Yargıtay, düğünde erkek tarafın taktığı altın-takıları kadının saymaktadır. Bu durumda erkek tarafı altın-takıyı düğünde takmamalı, damadın anne-babasına vermelidir. Çünkü bu ikisi senelerce akrabalarına altın takmıştır. Düğünde gelen altın bu anne-babanın yıllarca akraba, hısım, dost, ahbab için harcadığı bedellerin iadesidir. O halde düğünde damada takılan altın, damadın ana-babasının hakkıdır.

Feminizmi nasıl tanımlıyoruz?

Feminizm küresel bir partidir. Topraksız, yersiz-yurtsuz bir parti.

İnsanlığı erkek-kadın olarak bölen, inşaatta çalışan erkek işçileri, madenlerde çalışan erkek işçileri görmeyen ve erkek kimliğini riskli-eziyetli işlere sürüp paryalaştırarak “kadın iktidarı” kurmak isteyen bir partidir.

Feminist teori, erkek proletaryalaşmasını erkeğin emeğinin kadına transferini meşrulaştırmanın peşindedir. Bu amacı gerçekleştirmek için arkasına devletleri ve küresel sözleşmeleri (AİHS, CEDAW, İstanbul) almaktadır.

Feminizm “eril devlet” söylemini dolaşıma sokmakta ancak son tahlilde erkeği ezmek, onu paryalaştırmak, erkek emeğini “pozitif ayrımcı yasalarla” kendi cinsine transfer etmek için devleti araçlaştırmaktadır. “Eril devlet” söylemi, eril devletin gücü ile erkekliği iğdiş etmenin aracına dönmektedir. Feministlerin “eril iktidar” eleştirileri, dönüp dolaşıp “eril” saydıkları devlet gücünü bir cinsiyete (erkeğe) karşı silah olarak kullanmaları paradoksuna neden olmuştur. Feministler iktidarı “erkek-maskülen” olarak nitelerken bu iktidarı erkeğe karşı kullanan erkeğimsilere dönüşmektedir.

İslâmcı feministlerin de kullandığı “eril iktidar” söylemi, “devlet erkeği terbiye etmelidir” talebine dönüştüğünden bu evrilme, feminist tezlerin asıl hedefinin “erk talebi” yani “erk-leşmek –> erilleşmek” olduğunu da ortaya çıkarır.

Feminizm evliliğin, akrabalığın, içtimailiğin “erdem ödevi”ni yıkarak “haz ödevi” imal etmekte ve muhatabı olduğu tüm “topluluk”ların karşısına “kutsallaştırılmış kadın narsisizmi”ni koymaktadır.

“Kadınım ben” ifadesi fetişleştirilmiş bir varlığı, bir tür tanrıçayı imlemektedir. “Kutsal beden” olarak kendini görünürleştiren kadın hareketi, “cinsel organımı ve bedenimi erdemlerden uzak tutarım” söylemiyle sosyal değer tanımadığı bir alan inşa etmektedir. Feminist pankartlara ve söylemlere bakılırsa bu akımın yöneliminin gerçekte “hedonizm” ve “cinsiyet kimliği aşırı vurgulanmış narsizm” olduğu görülecektir. Hedonizme göre herkes için geçerli evrensel ahlak yasası bulunmamaktadır.

Bu nedenle feministlerle tıpkı Hz. Yusuf gibi veya Oğuz Kağan gibi erdemli kalarak mücadele edilebilir.

Türkiye Kendisiyle İstiklâl Harbi Verdiği Nüfusu Kaybediyor (II) – Feminizmi Besleyen Küresel Kapitalizm

“Türkiye’nin kurucu nüfusu” diye de adlandırdığımız kendisiyle İstiklâl Harbi verdiği nüfusunu kaybetmesinin çok boyutlu incelenmesi gerektiğini önceki yazıda dile getirmeye çalışmıştım. Türkiye’nin bu asal nüfusunun doğum hızında büyük bir duraklama ve hatta düşmeden bahsedilebileceği resmi makamlar tarafından da dile getirilmektedir.

Örneğin Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk, “Demografik Dönüşüm ve Kadın” başlıklı “5. Toplumsal Cinsiyet Adaleti Kongresi”nde yaptığı açılış konuşmasında “2005 yılında 5 milyon 108 bin olan kadın istihdamını, 2018 yılında 9 milyona çıkardık.” vurgusu yaptıktan sonra “Ülkemizde kadın başına düşen çocuk sayısı 60 yıl önce 6,4 iken bugün nüfusun kendini yenileme oranı olarak kabul edilen 2,1’in altında seyrettiğini” ifade etti. (Selçuk, 07.03.2019). Bakan Selçuk’a göre üreten, çalışan, başarılı ve öz güven sahibi kadın, aile ve toplumun teminatıdır. Demografik dönüşümün negatif etkilerini azaltabilmek amacıyla, çalışma hayatı başta olmak üzere toplumsal gelişim sürecinde etkin olması gereken kadını, kolaylaştırıcı uygulamalar ve imkanlarla desteklemek gerekir. Bu nedenle Bakan Selçuk, bir taraftan kadın istihdamını, kadının iş gücüne katılımını teşvik ederken, diğer taraftan kadının aile ile iş hayatı arasındaki uyumunu kolaylaştırıcı tedbirler almayı ihmal etmediklerini ifade etmiştir.

Bakan Selçuk Türkiye’deki “nüfus yaşlanması” probleminin dünyanın genel gidişatı olduğuna da değinerek aslında “kaygı verici bir durum yoktur” mesajı vermeye çalıştı. Bakanın ifadesine göre “7 milyar 600 milyon nüfusa sahip dünyanın 678 milyonunun yani yaklaşık yüzde 9’u, 65 yaşın üstündedir. 2050’de bu oranın yaklaşık yüzde 16’ya yükseleceği beklenmektedir. Dünyada ortalama yaşam süresi 2000 yılında 68 iken şu anda 72 senedir. Bundan 60 yıl önce ise dünyada kadın başına doğum sayısı 5 iken bugün 2,44 çocuğa düşmüş durumda. Şu anda yüzde 8,8 olan yaşlı nüfus oranımızın 10 yıl içinde yaklaşık yüzde 13 olacağını öngörüyoruz. 2050’de ise her 5 kişiden 1’inin (yüzde 20,2) 65 yaşın üzerinde olacağını tahmin ediyoruz. Son 16 yılda, toplumumuzun refah seviyesinde artış, sağlık ve sosyal hizmetlerdeki iyileşmeler neticesinde 2000 yılında 70 olan ortalama yaşam beklentisi süresi, bugün yaklaşık 76 yıla yükselmiştir. 2005 yılında 5 milyon 108 bin olan kadın istihdamını, 2018 yılında 9 milyona çıkardık. Aynı dönemde, yüzde 23,3 olan kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 34,1’e yükseldi. Hedefimiz, inşallah bu oranı 2023 yılına kadar yüzde 41’e ulaştırmaktır.”

“Kadın Tarım Toplumunda da Çalışıyordu” İfadesi Ne Kadar Doğru?:

Kadın istihdamının arttırılmasına ilişkin politikalar “Eski toplumlarda da kadınlar çalışıyordu” söylemiyle izah edilmektedir. Elbette ki bu ifadenin gerçekliği konusunda kimse aksine bir delil getiremeyecektir. Ancak eski toplum düzenlerinde kadının çalışmasının kendi nam ve hesabına olmadığı söylem sahipleri tarafından dikkate alınmamakta gibidir.

Eski toplumda tımar arazi, aile çiftçiliği olarak işletilebileceğinden erkek tek başına tımar arazide kiracı olamazdı. Erkeğin tek başına ev de açamadığı, evlenmedikçe baba evinden ayrılamadığı da dikkate alınmalıdır. Esnaf ve zanaatkâr da ancak evli ise dükkân açabileceğinden, iktisadî hayatta faaliyet gösteren ticarethaneler, “aile işletmesi” idi. Meslekler, cinsiyetçi tekeller olarak “usta”lara özgülenmişti. Yani bir loncaya girmeden ve o loncada kendisinden önce “usta” statüsü kazanmış bir meslek erbabından el almadan salt sermaye ile veya salt kendi başına elde ettiği bilgi ile yahut esnaf loncasının meslek ilkelerine dayanmayan yollarla dükkân açılamazdı. En azından ahi çarşılarında (bedestenlerde) hariçten gelip dükkân işletmeye müsaade edilmezdi. Böylece erkek dükkân açmak/tımar arazisi kiracısı olmak yani mesleğini “usta” statüsünde devam istediğinde evlenmek zorunda kalmakta ve ancak evlenerek mahallede “ev açmayı” başarabilmekteydi. Dolayısıyla Osmanlı toplumunda fert, “birey” olarak yaşaması imkânsız biriydi. Bir sosyal topluluğa (aile, köy, mahalle) ve bir meslek topluluğuna (şehirde lonca, kırsalda rençber, orman köylüsü, çoban) kayıtlı olması gerekiyordu. Üçüncü olarak, fertlerin inançlarıyla bağlı oldukları bir kimlikleri daha vardı. Tekkeler bu kimliği inşa ediyorlardı.

Kadın da baba evinden ancak evlenerek ayrılabileceğinden ve piyasada da “meslek tekeli” olduğundan “aile” olmaktan başka bir yolla iktisadî hamle yapamazdı. Kadının da erkeğin de iktisadî, sosyal faaliyetlerine evlendikten sonra izin verilmekteydi. Kadın nafaka kazanmak mecburiyetinden de muaf tutulduğu için erkek eğer dükkân açabilecek statüde değilse, emeğini kiralıyor, ancak istihdam ücreti yüksek oluyor ve tek başına ailesinin geçimini temin edebiliyordu. Modern toplumda kırılan ilk yapı evin erkek tarafından geçindirilmesini imkânsız kılan “ücret tırtıklaması”dır. Modern dönemde ücret tırtıklaması, erkek ve kadını evlenmeden kazanç elde etmek zorunda bıraktı ve kadınların ailesiz olarak maişetlerini kazanabilmesi de erkeğin “kavvam” vasfını yitirmesiyle neticelendi.

Anlaşılacağı üzere “eski toplumda da kadın çalışıyordu” ifadesi karı-kocanın birlikte çerağını yaktıkları “aile ocağının” hesabına değer ifade etmekteydi. Koca, evleneceği kadının nam ve hesabına yazılacak “mehir” talebini ve kadının asgari baba evindeki geçimliğini temin edecek bir nafakayı karşılamakla mecbur tutuluyordu.

Oysa modern toplumda kadın ve erkeğin çalışması aile kurma şartına bağlanmamıştı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS, 8. madde) ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nde (12. madde)de yer alan “Özel hayatın korunması” Anayasa’da da düzenlenmiştir: “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz’ (Anayasa 20. md.).  Madde hükmünde yer alan “herkes” ifadesi nedeniyle karı-koca da birbirlerinden “özel hayatın gizliliği ilkesi”nin gereklerine uymasını talep edebilecektir.

Böylece modern toplumda kadın ve erkeğin “aile olmadan” içtimaî, iktisadî ilişkiler geliştirebilmesinin, birey temelli bir hayat kurmasının yolu açılmaktadır. Nancy Fraser, “ikinci dalga feminizmin istemeyerek de olsa yeni neoliberalizm ruhunun ana bir unsurunu hazırladığını öne süreceğim” der. “Bir tarafta çalışan orta sınıfın kadın üyeleri kendilerine set çekilen cam tavanı kırıp geçmeye kararlıdır. Öteki tarafta ise kadın geçici personeller, yarı zamanlılar, düşük ücretli hizmetliler, hizmetçiler, seks işçileri, göçmenler, İhraç İşleme Bölgeleri’ndeki işçiler ve düşük faizli kredi borçluları yalnızca kazanç ve maddi güvenlik peşinde değil, aynı zamanda haysiyetlerini kurtarma, durumlarını iyileştirme ve geleneksel otoriteden kurtulma çabasındadırlar. Her iki tarafta da kadınların özgürlük hayali kapitalist sermayeye itici güç olarak kullanılır. Böylece ikinci dalga feminizmin aile geliri eleştirisi yolundan sapar. Bir zamanlar kapitalizmin erkek merkezciliğine en can alıcı radikal eleştirileri getirirken, bugün kapitalizmin ücretli işe biçtiği fiyatta pekiştirici rol üstlenir” (Fraser, 2009).

Abdullah Yılmaz, Yavuz Bozkurt, Ferit İzci’nin ortak makalesinde kadınların çalışma yaşamına XVIII. yüzyılın sonlarında girdiği ifade edilmektedir. Sanayi devrimi ile birlikte ortaya çıkan üretimin örgütlenmesiyle ihtiyaç duyulan ve düşük ücretle çalıştırılabilecek işgücü gereksiniminin belirmesi bunda en önemli faktör olmuştur. Sanayi devrimi ile birlikte kadınların, ekme-biçme dışındaki işlerde de istihdam edilmesiyle birlikte özellikle üretilen ürünleri satma gibi işleri gerçekleştirmek suretiyle hizmet sektöründe de yer almışlardır. Bu dönemde özellikle büyük ölçekli tekstil fabrikalarında nitelikli işgücü gerektirmeyen üretimin hızla yaygınlaşmasıyla kadın evden, ücretsiz aile işçiliğinden ve tarımsal alandan dışarı çıkmıştır. Ancak kadın işgücü uzun çalışma saatleri ve düşük ücretlerle erkek işgücünün ikamesi olarak görülmüştür. 1929 ekonomik bunalımıyla ortaya çıkan işsizlik sorunu nedeniyle evlerine gönderilen kadınlar, İkinci Dünya Savaşı sonunda genişleyen savaş sanayii ve erkek işgücünün savaş yüzünden azalmış olması nedeniyle tekrar çalışma yaşamına dönme fırsatı bulmuşlardır. Ancak, bu dönemde erkek işgücündeki azalma nedeniyle ihtiyaç duyulan kadın işgücü, toplumda kadın emeğinin “yedek” olma niteliğini somut bir şekilde ortaya koymuştur (Yılmaz vd, 2008: 91-92).

Anlaşılacağı üzere “sanayi toplumunda kadının çalışması” 1) Erkek işgücünün yetersizliği, 2) Erkek işgücünün yüksek ücret talebinin kadına verilen düşük ücretle kırılması, 3) Erkek işgücünün ücret ve özlük hakları taleplerinin piyasadaki yedek işgücü (kadın emeği) ile yani işsizlik tehdidiyle terbiye edilmesi anlamında “araçsal” konumdadır.

Feminist yazarlar ise kapitalizm&kadın ilişkisini ailenin içindeki üretim&bölüşüm ilişkilerine doğru genişleterek ele almaktadır. Cinzia Arruzza, Titti Bhattacharya, Nancy Fraser’in birlikte yazdıkları “Feminizm: Bir Manifesto” adlı kitapta şöyle derler: “Kar elde etmek için gereken ücretli emek, bir insanın teşekkülü için gereken (çoğunlukla) ücretsiz emekten bağımsız varolamaz (…) Toplumsal süreçler ve kurumlar iki türden de ‘üretim’e yani kârın ve insanın üretimine muhtaçtır (…) Eski toplumlar ekonomik üretimle toplumsal yeniden üretim arasında keskin bir ayrım gütmüyordu. Kapitalizmin gelişmesiyle birlikte toplumsal varoluşun bu iki veçhesi birbirinden ayrıldı. Üretim fabrikalara, maden ocaklarına, bürolara taşınırken ‘ekonomik’ diye düşünüldü ve karşılığı nakit olarak ödendi. Yeniden üretim ise ‘aile’ düzeyine çekildi ve böylelikle kadınlara has bir hale getirildi. Bu süreç ‘çalışma’ değil, ‘bakım’ olarak tanımlandı ve paranın aksine ‘sevgi’ uğruna yapıldı” (Arruzza vd, 2019: 102). Arruzza ve arkadaşları sermayenin kârını artırmaya çalışırken işçi sınıfından insanların da sistemli biçimde toplumsal bir varlık olarak daha anlamlı bir hayat sürmeye çabaladığını, ancak bu iki amacın birbiriyle uzlaşamayacağını ifade eder. Arruzza ve arkadaşlarına göre geleneksel emek mücadelesinin çoğu zaman yaptığı gibi “ücret için” mücadele etmesi doğru bir tutum değildir. Çünkü olması gereken “toplumsal yeniden üretim mücadelesi”dir. Bu ise sadece işyerinde daha fazla ücret almak için verilmez. Aksine kadının ücretlendirilmemiş toplumsal yeniden üretim emeğinin değerini bulması, yani insanın teşekkülü için verdiği bakım emeğinin karşılığını alması öncelikli hale getirilmelidir (Arruzza vd, 2019: 103-104). Arruzza ve arkadaşlarına göre bu rejimde kazanılan ücretler çoğunlukla ailenin yeniden üretimi şöyle durdun, insanın kendi toplumsal yeniden üremesini sağlamak bakımından bile yetersiz olduğu için hane içinde ikinci bir kişinin daha ücretli çalışmasını zarurî kılmaktadır. İnsanlar son derece tehlikeli ulaşım araçları kullanarak uzun mesafeler kat ederek işyerlerine ulaşmaktadır. Savaş sonrası dönemle karşılaştırıldığında hane başına ücretli çalışma saati artarken, insanın (kadının) kendini yenilemek, aileleriyle ve arkadaşlarıyla ilgilenmek, evin (ev topluluğunun) idamesini gerçekleştirmek için gerekli zaman kapitalizm tarafından çalındı. Öyleyse kendisini feminist bir ütopya gibi sunan “sözde feminist” talepler aslında sömürüyü canlandırmaktan başka bir işe yaramaz. Kapitalizm, gitgide kadınlaşan işgücünü yeniden üretmenin bedelini ödememekte, işçilerin ürettiği artı değere ve geçim araçlarına el koymanın yanı sıra sömürdüğü insanların bedenlerine, zihinlerine de el koymaktadır. Başka bir kâr kaynağı olarak toplumsal yeniden üretimi bir madenci misali bireylerden kazarak çıkaran sermaye, onun kendisini tazelemesi için gereken enerjisini çalmakta ve onu aynı zamanda mülksüzleştirmektedir (Arruzza vd, 2019: 108). Kapitalizm yüksek faizli mortgage kredilerinden kredi kartlarına ve öğrenci kredilerinden tüketici kredilerine kadar her ihtiyaç alanında tüketici kıldığı insanları borçlandırır. Hem çalışma saatlerinin arttırılmasını hem de kamusal hizmetlerin tırpanlanmasını isteyen kapitalizm, ailelere ve topluluklara yönelik bakım emeğinin kendisiyle hiçbir alakası yokmuş gibi davranır. Bu, imtiyazlılar dışında toplumsal yeniden üretim sorumluluklarının kadınların sırtına yüklenmesi anlamına gelir. Bunun da sonucu, yoksul kadınların, görece daha iyi durumda olan kesimlerin evlerini temizlemek veya çocuklarına yahut yaşlanan ebeveynlerine bakmak olacaktır. Kendileri çok daha kazançlı işlerde çalışan bu kesimler, yoksul kadınları “küresel bakım zinciri”nin bir parçası haline getirmeye zorlamaktadır. Böylece Kuzeyli feministlerin çoğu zaman odaklarının “aile ile iş arasındaki denge” olarak ortaya koydukları yapısal eleştiri aslında toplumsal yeniden üretime ilişkin yeni bir ikili örgütleme biçiminin söylemine dönüşmektedir. Ortada bir “bakım krizi” vardır ve kadının çalışmak için piyasaya çekilmesinin açık sonucu, bakım gediğini gidermek değil, aksine yerini değiştirmektir: Bakım emeğini zenginden yoksul ailelere, küresel Kuzey’den küresel Güney’e doğru kaydırmak (Arruzza vd, 2019: 111). 

Fraser ve arkadaşlarının yorumlarından çıkarılabilecek göreceli bir netice, kadının çalışmasının hiç de sanıldığı gibi “kurtuluş” olmayacağı yolundadır. Kapitalizmin en önemli başarısı kadınların bakım emeğinin kocaları tarafından sömürüldüğü söylemiyle hareket ederek gerçekte kadınlar vasıtasıyla elde ettiği toplumsal yeniden üretimin (doğumların ve insan üretiminin) bedelini ödemekten kaçmasıdır.

Tarih boyunca aile-millet-devlet modeliyle varlık bulan Türk siyasal sisteminin günümüzde bireye döndüğü söylenebilecektir. Siyasal karar alıcılar “çalışan kadın” ile “doğuran kadın” tipini birleştirmeye çalışmaktadır. Ancak, çalışan kadına verilen doğum teşviklerine rağmen doğum hızının 1,9’a düşmesi, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın “kadın istihdamını artırmak” politikasının, “aileyi güçlendirerek nüfus artış hızını yükselterek üç çocuk ortalaması hedefine varmak” politikasıyla birlikte yürütülemeyeceğinin kanıtı gibidir. Türkiye’de doğum hızını dengede tutan nüfus, tüm görmezden gelmelere rağmen “ev hanımı” diye kategorize edilen kesimdir.

“Aile” toplumun kendini biyolojik anlamda yenileyebilmesinin yani tarihte var kalabilmesinin temeli olduğu için devlet tarafından güvenlik meselesi olarak görülmelidir. “Aile” aynı zamanda ekonomik bir varlıktır. Yaşlanmış bir nüfus milletin imalat, savunma, sosyal politikalar, eğitim, ulaşım gibi ihtiyaçlarını karşılayamaz ve ülkenin (milletin mülkünün) şenlendirilmesini sağlayamaz. Kadın istihdamını artırarak toplumdan “aile” ve hele “3 çocuklu aile” beklemek netice vermemektedir. Nitekim ülkenin emek gücü ihtiyacı da “kurucu nüfus”tan değil ülkeye sığınmacı nüfustan karşılanmaktadır. Özel sektör, yılda 120 gün tatil varken doğum yapan kadın emekçiye İş Kanunu 74. madde gereğince toplamda 16 hafta ücretsiz izin verdiğinde o emekten fayda sağlayamayacağını bilmektedir. Ayrıca kadına tanınan bu pozitif ayrımcılık, erkeği işinden soğutmaktadır. Doğum yapıp çocuğunu kendi yetiştiren kadına toplum borçludur. Çocuk doğuran ev hanımına “toplumsal yeniden üretimin emekçisi” olması nedeniyle çocuğuna bakmaya devam ettiği on yıl boyunca “bakım ücreti” verilmesi daha isabetlidir. Çocuk doğuran ev hanımlarına bakım ücreti verilmesi, piyasadan boğaz tokluğuna çalışan “yedek emek” kapsamında ve asgari ücret düzeyini aşamayan kadın emeğinin eve çekilmesini de sağlayacağından işsizlik oranlarının düşeceği umulabilir.

  • Arruzza Cinzia-Bhattacharya Titti-Fraser Nancy, Feminizm: Bir Manifesto, Sel Yayıncılık, 2019
  • Fraser Nancy, Feminizm, Kapitalizm ve Tarihin Oyunu, Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar Dergisi, Sayı: 9, 2009
  • Selçuk Zehra Zümrüt, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Selçuk: Kadın istihdamını 9 milyona çıkardık, Haber: Çiğdem Alyanak, Anadolu Ajansı, İnternet erişim: https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/aile-calisma-ve-sosyal-hizmetler-bakani-selcuk-kadin-istihdamini-9-milyona-cikardik/1411684, 07.03.2019
  • Yılmaz Abdullah-Bozkurt Yavuz-İzci Ferit, Kamu Örgütlerinde Çalışan Kadın İşgörenlerin Çalışma Yaşamlarında Karşılaştıkları Sorunlar Üzerine Bir Araştırma, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 9(2), 2008

Erkek Kültürü (Yeniden Salih Aile ve Fazıl Toplum İçin)

Aşağıda teklif ettiğim merkezlerin kurulmasının şart olduğunu düşünüyorum. Zira feminist teori artık modern dünyanın yeni küresel siyasal hareketi haline gelmiştir. Ayrıca Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi gibi küresel-devletler üstü norm koyucu teşkilatların himayesinde yüzlerce sivil toplum kuruluşu ve üniversite feminist teorinin geleneksel toplumları belirlemesi için seferber edilmiştir. Feminizmi kentsel kapitalizmin tüketim toplumu tasavvuruna geçişte “rıza üretici” araçsal teori olarak da düşünebiliriz. İyice dağılan ve ufalanan bir toplumda “erkek hakları” vurgumun “kadına karşı erkeğin teorisi” olarak anlaşılmayacağını umut ediyorum. Çünkü aşağıdaki tekliflerim “mizojinizm” (kadın karşıtlığı) akımı imal etme amacı taşımıyor. Feminizmi “anti-aile” ideolojisi olarak gördüğümden, aşağıdaki tekliflerim de “kadına karşı erkek” imalatı olarak değil, “feminizme karşı aile” inşası olarak anlaşılmalıdır.

1) Erkek Hakları Araştırma Merkezleri kurmak gerekir.

2) Yasa ve İçtihat İzleme Merkezleri kurmak gerekir.

3) Nafaka Mağdurları Mahkeme Karar Dosyaları Bankası kurmak gerekir.

4) Nafaka Mağdurları Bilgi-Danışma Merkezleri kurmak gerekir.

5) Aile Hukuku Doktrini Tarama Merkezleri kurmak gerekir.

6) Evlilik Okulları kurmak gerekir (Bu okullarda edinilmiş mala katılma rejimi ile mal ayrılığı rejimi anlatılmalıdır).

7) Aileyi Etkileyen Uluslararası Sözleşmeler Hukuku Merkezi kurulmalıdır (Bu merkezde CEDAW, AİHS, İstanbul Sözleşmesi, 4320 sayılı yasa, 6284 sayılı yasa araştırmaları yapılmalıdır).

8) Avrupa Devletleri’nde AİLE Hukuku Araştırmaları Merkezi kurulması gerekir.

9) Avrupa Devletleri’nde AİLE Hukuku Araştırmaları Merkezi kurulması gerekir.

10) Bacıyan-ı Rûm Araştırma Merkezleri kurulmalıdır.

11) Eski Eşine Süresiz Yoksulluk Nafakası Ödeyen Kocaların Yeni Eşlerinin Mağduriyetlerinin Araştırılması Merkezi kurulmalıdır.

12) İlahiyat Fakültelerinde Aile Hukuku Araştırmalarını Destekleme Merkezi kurmak gerekir.

13) Eski Türk Töresinde Aile Hukuku Araştırma Merkezi kurulması gerekir.

14) Erkek-Fütüvvet-Recül-Alp-Ahi Dergileri Yayımlama Merkezleri kurmak gerekir.

15) Anne Okulu Merkezleri kurmak gerekir.

16) Erkek Bilgi Merkezleri, Erkek Kültürü Dernekleri kurmak gerekir.

17) Yetişkin Erkek Hobi ve Seyahat Merkezleri kurmak gerekir.

18) Erkekler İçin Yalnızlıkla Mücadele Eğitimi Merkezleri kurmak gerekir.

19) Erkekler İçin Altın Bilezik (Meslekî Eğitim) Merkezleri kurmak gerekir.

DÜĞÜNDE TAKILAN ALTIN-ZİYNET KİMİN OLMALIDIR?

Türk Medeni Kanunu’nun 220. Maddesi: “Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri kanun gereğince kişisel mallardır.” hükmü getirmekte, Yargıtay da “Kural olarak düğün sırasında takılan ziynet eşyaları, kim tarafından, kime takılırsa takılsın, kadına bağışlanmış sayılır ve artık kadının kişisel malı sayılır” ibaresiyle istikrar kazanmış hükümler vermektedir.

  1. ZİYNET NEDİR?

Emrah Kulaklı, yayımladığı “Ziynet Eşyasına İlişkin Sorunların Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirilmesi” başlıklı makalesinde “Yargıtay içtihatlarının ziynet eşyalarının evlilik birliğinin sona ermesi halinde taraflara iadesine ilişkin genel hukuk ilkeleri ile çelişkiler içerdiğini” vurgulamaktadır.  Müellif, ziynet eşyalarının kapsamına neler girdiğine dair ise şu açıklamayı yapar:

“Ziynet, altın, gümüş gibi kıymetli madenlerden yapılmış olup; insanlar tarafından takılan süs eşyası olarak tanımlanmaktadır (…) Ziynet eşyasını evlilik münasebetiyle gelin ve damada verilen hediyeler olarak tanımlamak mümkündür. Bu bağlamda, bilezik, altın kelepçe, kolye, gerdanlık, takı seti, bileklik, saat, küpe ve yüzük gibi takılar, ziynet eşyası olarak kabul edilmektedir. Çeyrek altın, yarım altın, cumhuriyet altını ve reşat altını da ziynet olarak değerlendirilmektedir. Değerli taş ve madenlerin yanı sıra, düğün merasimi nedeniyle verilen para da ziynet eşyası olarak nitelendirilmektedir. Yargıtay kararlarında, nitelik itibariyle ziynet eşyası olmamakla birlikte düğün münasebetiyle verilen bir takım taşınır ve taşınmazların da ziynet eşyası olarak kabul edildiğini görmekteyiz. Örneğin, evlilik nedeniyle geline hediye olarak verilen bir canlı hayvan – ve onun daha sonra doğan yavrusu-, ziynet eşyası olarak nitelendirilmiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına baktığımızda, evlilik merasiminin resmi nikâh ile sınırlandırılmadığını ve zaman unsurunun mümkün olduğu kadar genişletilme eğiliminde olduğunu görmekteyiz. Bu bakımdan yalnızca resmi nikâh değil aynı zamanda düğün ve kına merasimi sırasında verilen hediyeler de ziynet olarak nitelendirilmektedir. Hatta bunların da öncesinde, halk arasında çeyiz serme olarak kabul edilen merasim sırasındaki hediyeler de ziynet eşyası olarak değerlendirilmektedir. Netice itibariyle, Yargıtay kararlarında ziynet olarak kabul edilen şeylerin, evlilik münasebetiyle taraflara verilen değerli taş ve madenler olduğu ve fakat bununla sınırlandırılamayacağı ifade edilebilir. Buna göre yukarıda yer verilen tanımı genişleterek ziynet eşyasını, nikâh merasimi öncesinde, sırasında veya sonrasında, evlilik münasebetiyle gelin ve damada verilen eşya olarak tanımlamak mümkündür.” (Kulaklı, 2019: 263-264).

Emrah Kulaklı’nın da Yargıtay içtihatlarından faydalanarak ifade ettiği üzere ziynet kapsamında makalesinde şu hususlar yer almaktadır: 1) Ziynetin Muhtevası: Ziynetin evlilik münasebetiyle taraflara verilen hediye olması; 2) Ziynet Vermenin Zamanı: Nikâh merasimi öncesinde, sırasında veya sonrasında, evlilik münasebetiyle gelin ve damada verilmesi; 3) Evlilik Merasiminin Hukukî Niteliği: Evlilik merasiminin sadece resmi nikâhla sınırlandırılmaması, dini veya geleneksel evlilik merasimleri nedeniyle verilen hediyelerin de ziynet kapsamında sayılması; 4) Ziynetin Her Tür Hediye Olması: Evlilik nedeniyle geline hediye olarak verilen bir canlı hayvan ve onun daha sonra doğan yavrusunu da kapsayacak her tür hediye olduğu gibi, düğün münasebetiyle verilen her tür taşınır ve taşınmazların da ziynet kapsamında yer alması; 5) Ziynetin Kadının Kişisel Malları İçinde Sayılması: Yargıtay, evlilik münasebetiyle hediye edilen ziynet eşyalarını, TMK. m. 220 uyarınca kadının kişisel malı olarak kabul etmektedir. Gerekçe ise, “düğün merasimi sırasında takılan ziynet eşyalarının, kadına bağışlanmış sayıldığı ve karşılıksız kazandırma niteliğindeki bu armağanların, TMK. m. 220/b.II uyarınca, kadının kişisel malı olmasıdır.” Buna göre ziynet eşyaları edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi sırasında koca ile paylaşılmayacağı gibi, edinilmiş mal rejimi devam ederken de kadının tasarrufuna bırakılmıştır (Kulaklı, 2019: 264); 6) Kişinin Kimin Davetlisi Olduğuna ve Ziynetin Kimin Tarafından Takıldığına Bakılmaksızın Kadına Ait Olduğunun Kabulü: Düğün merasimi sırasındaki takı töreninde, gelinin davetlilerinin geline, damadın davetlilerinin ise damada hediye vermeleri yönünde bir âdet mevcuttur. Yargıtay, (Yargıtay 3. HD, T. 18.01.2018 – E. 2017/17245 – K. 2018/361; Yargıtay 6. HD, T. 12.05.2014 – E. 2014/3491 – K. Sayılı karar ile) kişinin kimin davetlisi olduğuna bakılmaksızın ve kim tarafından takılırsa takılsın geline verilen ziynet eşyalarını, kadının kişisel malı olarak nitelendirmektedir (Kulaklı, 2019: 264-265). Emrah Kulaklı, damada takılan takıların, erkeğin ziynet eşyası olarak kabul edilmesi gerektiği düşünülmesini önlemek için Yargıtay’ın “kime takılırsa takılsın ziynet eşyalarının geline ait olacağı” şeklinde bir başka içtihat geliştirdiğini de ifade etmektedir (Yargıtay 3. HD, T. 20.12.2017 – E. 2017/16859 – K. 2017/17965 sayılı kararı). (Kulaklı, 2019: 265).

Görüleceği üzere evlilik münasebeti ile verilen ziynet (altın, eşya, taşınır ve taşınmaz mallar) Yargıtay içtihatları gereğince gelinin sayılmaktadır. Aşağıda bu kararların hukukî niteliği hakkında örnekler verilmiştir.

2. YARGITAY AÇISINDAN KURAL: DÜĞÜNDE TAKILAN ZİNET KADINA BAĞIŞTIR:

Yargıtay kararlarında düğünde takılan altın/ziynet eşyalarının geline (kadına) ait olması prensip (kural) olarak kabul edilmektedir. Yargıtay’ın 3HD-2014/21125 E.-2015/17417 K. Sayılı kararında “Kural olarak düğün sırasında takılan ziynet eşyaları, kim tarafından, kime takılırsa takılsın, kadına bağışlanmış sayılır ve artık kadının kişisel malı sayılır” ibaresiyle bu husus hükme bağlanmıştır. İlgili karar ve benzer karar aşağıdadır:

Karar 1: “Kural olarak düğün sırasında takılan ziynet eşyaları, kim tarafından, kime takılırsa takılsın, kadına bağışlanmış sayılır ve artık kadının kişisel malı sayılır. Ne var ki mahkemece; tarafların düğünlerinde damada takılan 1 adet bilezik, 4 adet yarım altın, 47 adet çeyrek altın damada ait olduğu kabul edilerek sadece kadına takılan altınlar yönünden kabul kararı verilmiştir. O halde mahkemece yapılacak iş; hükme esas alınan bilirkişi raporunda, düğün sırasında geline ve damada takıldığı tespit edilen tüm takılar yönünden kadının açtığı davanın kabulüne karar verilmesi olmalıdır” (Karar: İzmir 7. Aile Mahkemesi, Tarihi: 24/06/2014, Numarası: 2013/456 K., 2014/455 E.; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2014/21125 E., 2015/17417 K. Sayılı karar).

Karar 2: “Kural olarak düğün sırasında takılan ziynet eşyaları kim tarafından takılırsa takılsın, aksine bir anlaşma bulunmadıkça kadına bağışlanmış sayılır ve artık onun kişisel malı niteliğini kazanır. Bu eşyaların iade edilmemek üzere kocaya verildiği, kadının isteği ve onayı ile bozdurulup müşterek ihtiyaçlar için harcandığı hususu davalı tarafça kanıtlandığı takdirde, koca bu eşyaları iadeden kurtulur.” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2016/1145 E., 2017/8124 K.).

3. ANLAŞMAZLIK HALİNDE KADININ ZİNET EŞYALARINI YANINDA GÖTÜRMESİ NORMALDİR:

Yargıtay’a göre evli kadının eşiyle uyuşmazlık halinde ziynet eşyalarının niteliği gereği onları yanında götürmesi hayatın olağan akışına uygundur:

Karar 3: “Davacı kadın dava dilekçesinde ziynetlerin evliliğin dördüncü ayında erkek ve ailesi tarafından zorla elinden alındığını, erkeğin annesi adına ev alındığını iddia etmiş, davalı erkek ise kadının evden ayrılırken kişisel eşyalarını evden alarak ayrıldığını, düğünde takılan takıların davacı kadında olduğunu savunmuştur. Davacı kadın ziynet eşyasının erkekte kaldığını ispat yükü altındadır. Ziynet eşyalarının niteliği gereği, kadının ortak konuttan ayrılırken yanında götürmesi hayatın olağan akışına uygun düşer.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/4064 E., 2019/7161 K. Sayılı karar).

Karar 4: “Ziynet eşyalarının niteliği gereği, kadının ortak konuttan ayrılırken yanında götürmesi hayatın olağan akışına uygun düşer.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2018/5154 E., 2018/9785 K. Sayılı karar).

Yargıtay, kadının eşiyle anlaşmazlık halinde ziynet eşyalarını yanında götürmesini “normal” saymaktadır. Oysa bu ziynetlerin büyük çoğunluğunun erkek tarafından veya damadın dost/hısım/akraba/arkadaş çevresi tarafından takılmış olması büyük ihtimal dahilindedir. Geleneksel dinî örfte de mesele böyle görülmektedir.

4. YARGITAY HUKUK GENEL KURULU’NA GÖRE ZİNET EŞYALARI:

Bilindiği üzere yargı sistemimizde Yargıtay’ın, ilk derece mahkemesi olarak baktığı işlerin temyiz mercii olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tesis edilmiştir. Bu kurul, Yargıtay Hukuk Daireleri’nin verdiği bozma kararlarına karşı yerel mahkemelerce verilen direnme kararlarını inceleyerek karar verir. YHGK kararları kesin olup, yerel mahkemeleri bağlar.

Karar 5 – YHGK Kararı: “Ziynet Eşyalarının Mülkiyeti” ve “Düğünde Takılan Takıların Mülkiyeti” uyuşmazlığı kapsamında Ankara 10. Aile Mahkemesi 22.12.2008 gün ve 2006/221 E. – 2008/1525 K. sayılı kararında davanın kısmen kabulüne hükmetmiştir. Taraf vekilleri tarafından istenen temyiz üzerine Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 12.10.2009 gün ve 4376-8176 sayılı ilamında şu gerekçeye yer verilmiştir:

“Davacı vekili, dava dilekçesinde yazılı ziynet ve çeyiz eşyalarının davalı da kaldığını, ziynet ve çeyiz eşyalarının mevcutsa aynen değilse bedeli olan 12.000.00.- YTL’nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesini istemiştir. Davalı vekili ise davalının dava dilekçesinde belirttiği miktarda ziynetlerinin bulunmadığını, dava konusu edilen ziynetlerin bir kısmının önceden taraflarca bozdurulup harcandığını, bir kısmının da davalı tarafından götürüldüğünü, düğünde takılan 4 tane yarım altın, 3 adet hediyelik bilezik dışındaki bilezikler ve çeyrek altınların düğünden sonra bozdurulduğunu, müvekkilinde, 3 hediyelik bilezik, iki adet altın yüzük ve bir adet alyans yüzük ve kol saati ve dava dilekçesinde belirtilen çeyiz eşyalarının kaldığını ve bunları iade etmeye hazır olduklarını, diğer haksız isteklerin reddini savunmuştur.

Evlilik sırasında kadına takılan ziynet eşyaları kim tarafından takılmış olursa olsun ona bağışlanmış sayılır. Dava dilekçesinde istenilen ziynet eşyalarının bir kısmının ailenin ortak giderleri için bozdurulup harcandığı davalı tarafından kabul edilmektedir. Davalı ziynet eşyalarının davacının rızası ile bozdurulup harcandığını iddia etmiş ise de bu iddiasını kanıtlayamamıştır. Öte yandan karının iaşesini sağlamak kocaya aittir. Davacıya ait olduğu anlaşılan dava konusu altınların evliliğin devamı sırasında davalı tarafından bozdurulup harcanmış olduğu kabul edildiğine göre davacıya iadesi gerekir. Bu nedenle davalı tarafından bozdurulup harcandığı kabul edilen ve mahkemece red edilen ziynetler yönünden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle bu ziynetler yönünden talebin red edilmesi doğru olmadığından hükmün bozulması gerekmiştir.” (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 12.10.2009 gün ve 4376 E.-8176 K. Sayılı Kararı).

Yargıtay’ın bu kararına karşı yerel mahkeme (Ankara 10. Aile Mahkemesi), önceki kararında direnmiştir. Direnme kararı üzerine uyuşmazlık Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek aşağıdaki YHGK Kararı ile hükme bağlanmıştır:

“Dava, Ziynet ve çeyiz eşyalarının mevcutsa aynen değilse bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nu ile birlikte 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin karının iaşesini kocaya yükleyen 152. maddesi de yürürlükten kaldırılmıştır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 186/3. fıkrası “Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar.” hükmünü getirmiştir. Bu nedenle bozma ilamında yer alan “…Öte yandan karının iaşesini sağlamak kocaya aittir.” cümlesinin maddi hataya dayalı olduğu kanaatine varıldığından bozma metninden çıkarılması gerekir.

Ne var ki; TMK’nun 186/3. fıkrasında her ne kadar eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılacakları belirtilmiş ise de buradaki katılma ya eşlerin rızası ile ya da mahkeme kararıyla olması gerekir.

Diğer taraftan, evlilik sırasında kadına takılan ziynet eşyaları kim tarafından alınmış olursa olsun ona bağışlanmış sayılır ve artık onun kişisel malı niteliğini kazanır. Bu durumda ziynet eşyalarının iade edilmemek üzere kocaya verildiğinin, kadının isteği ve onayı ile bozdurulup ev ihtiyaçları için harcandığının davalı yanca kanıtlanması halinde koca almış olduğu ziynet eşyalarını iadeden kurtulur. Somut olayda ise; bu konuda herhangi bir mahkeme kararı bulunmadığı gibi, kadının rızası ile katkı amacıyla bozdurulmak üzere ziynet eşyalarının verildiğine dair herhangi bir delil de bulunmamaktadır. Davacıya ait olduğu anlaşılan dava konusu altınların evliliğin devamı sırasında davalı tarafından bozdurularak ev ihtiyacı için harcandığı davalı yanca kabul edilmiştir; ancak davalı, davacı kadının kendi rızası ile ziynet eşyalarını verdiğini kanıtlayamamıştır. Eş söyleyişle; evin ihtiyacı için bozdurulan ziynet eşyalarının rıza ile ve iade şartı olmaksızın verildiğini davalı koca ispatlamak zorunda olup somut olayda davalı koca bu durumu ispat edemediğinden dava konusu ziynet eşyalarını davacıya iade ile mükelleftir.

O halde Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen Özel Daire Bozma Kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.” (YHGK 10.11.2010, 2010/6-533 E. –2010/578 K. Sayılı kararı).

5. EVİN GEÇİMİNİ SAĞLAMAK KİMİN GÖREVİ?

Görüleceği üzere yukarıda muhtevasına yer verdiğimiz YHGK da düğünde takılan ziynet eşyalarının kadına bağış sayıldığını kabul etmekte, ayrıca bu kararı ile başka bir hüküm de tesis etmektedir. Buna göre kadın ve erkek eşin “her ne kadar birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılacakları belirtilmiş ise de buradaki katılma ya eşlerin rızası ile ya da mahkeme kararıyla olması gerekir.”

Yukarıdaki YHGK kararı açısından kocanın eşinden evin giderlerine katılmasını istemesi halinde kadın (eş) eğer bu talebi kabul etmezse, koca karısını bu katkıyı yapması için karısını zorlayamaz. Ancak mahkeme kararı alarak yani karısını bu konuda dava ederek bunu sağlayabilir.

Dolayısıyla YHGK 10.11.2010, 2010/6-533 E. –2010/578 K. Sayılı kararı Türkiye’de kocaların evin geçimini sağlamak yükümlülüğü getirmektedir.

YHGK’nun yukarıdaki kararı “kadın-erkek eşittir” hükmünü yorumla delmekte ve koca aleyhine kadına pozitif ayrımcılık yapmaktadır.

6. YARGITAY’DA ERKEĞE TAKILAN ZİYNET HAKKINDA KARŞI GÖRÜŞ:

Yargıtay kararlarından birinde, zaman içinde görüş değişikliği olabileceği hissi veren bir “karşı oy” olduğu görülmektedir:

Karar 6: Düğünde erkeğe takılan ziynetler ve paralar aksi kanıtlanmadığı sürece kadına aittir. Dosyada yer alan fotoğraflar ve bilirkişi raporundan da anlaşıldığı üzere davacı- karşı davalı erkeğe takılan altınlar ve paralar ile kadına takılan takılan paralar yönünden de kadının ziynet ve para talebinin kabul edilmesi gerekirken, reddi doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir.”

Karar 6 – Karşı Oy: Düğünde davalı erkeğe takılan (hediye edilen) altın ve paralar, davalı erkeğin kişisel malı niteliğindedir (TMK m. 220/b.2). Aksi yöndeki görüşün, yasal bir dayanağı bulunmamaktadır. Yukarıda açıklanan sebeple sayın çoğunluğun, ilamın birinci bendinde yer alan “… Düğünde erkeğe takılan ziynetler ve paralar aksi kanıtlanmadığı sürece kadına aittir” yönündeki görüşe ve bunun sonucu olarak davanın, davacı-karşı davalı erkeğe takılan altın ve paralar yönünden de kabulü gerektiğine ilişkin bozmaya katılmıyorum.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2018/6000 E., 2018/14721 K. Sayılı karar).

7. ERKEĞE TAKILAN ZİYNETİN ERKEĞİN HAKKI OLMASI GEREKTİĞİNE DAİR BİR KRİTİK:

Yukarıdan beridir Yargıtay’ın istikrarlı kararlarında da görüldüğü üzere “evlilik münasebeti nedeniyle takılan veya verilen hediyeler gelinin kişisel malıdır” ibaresiyle hüküm tesis edilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2018/6000 E., 2018/14721 K. Sayılı kararda yer alan bir KARŞI OY YAZISI’nda sayın Üye Hâkim çok isabetli olarak “Düğünde davalı erkeğe takılan (hediye edilen) altın ve paralar, davalı erkeğin kişisel malı niteliğindedir (TMK m. 220/b.2). Aksi yöndeki görüşün, yasal bir dayanağı bulunmamaktadır” ibaresiyle yerleşik içtihatları da değiştirecek bir görüşü ortaya koymuşsa da bu görüşün sosyolojik/psikolojik gerekçelendirmesini yapmamıştır.

Bilindiği üzere evlilik sözleşmesinin tarafları olan gelin ve damadın ebeveynleri farklı farklı sosyal sermayelere sahiptir. Ahmet Faruk Keçeli, “Sosyal Sermaye” başlıklı yazısında John Field’in aynı başlıklı kitabında Michael VVoolcock’un üç tip sosyal sermaye tanımını zikretttiğini belirtir: a) Aile, yakın arkadaş veya komşu gibi benzer durumlardaki insanlar arasındaki bağları gösteren bağlayıcı sosyal sermaye; b) Kaybedilmiş arkadaşlıklar ya da iş arkadaşlıkları gibi insanların daha uzak bağlarını çevreleyen, köprü kuran sosyal sermaye; c) Topluluğun tamamıyla dışında olanlar gibi, benzer olmayan durumlardaki insanlardan farklı; bu yüzden üyelerini topluluğun içinde mümkün olanlardan ziyade, uzak geniş alanlardaki kaynaklara yönlendiren bağlantılı sosyal sermaye. Keçeli, sosyal sermaye kavramını Field’in şöyle tanımladığını da aktarmaktadır: “Sosyal sermaye, gerçekte veya uygulanmada karşılıklı tanışıklık ve tanımaya dayalı olarak az ya da çok kurumsallaşmış, uzun ömürlü iletişim ağına sahip olması nedeniyle, bir bireyin veya bir grubun haklı olarak hissesine düşen kaynakların bir toplamıdır” (Keçeli, 2013).

Bu tanımın evlilik sözleşmesi gerçekleştirecek kadın ve erkek bakımından ele alınması adaletin gereği sayılmalıdır. Bilindiği üzere aile kurarak birleşen çiftler toplumda “hane sahibi” sayılmaya başlamakta ve akrabalarının, komşularının, iş arkadaşlarının, dost ve hısımlarının nikâh, sünnet düğünü, törenlerine çağrılmaktadır. Bu davetlere katılan karı-koca, davet sahibine yerine göre para/altın/hediye götürerek icabet etmektedir. Davete icabetin hediye götürerek gerçekleşmesi bir örftür. Bu hanelerin akraba/dost/hısım/komşu/iş arkadaşı/tanıdıktan oluşan sosyal sermayesine dağıttığı altın/para/hediyelerin yıllar boyu sürdüğünün kabulü gerekmektedir. Dolayısıyla sosyal sermayesi güçlü bir aile, örneğin evladını 30 yaşında evlendirmişse, geçmiş 30 yıl boyunca dağıttığı altın/para/hediyeler “sosyal sermaye” dediğimiz bu akraba/dost/çevre tarafından kendilerine düğün vesile edilerek iade edilmektedir. Bu anlamda her ailenin sosyal sermayesi eşit olmadığı gibi, hediye dağıtan ebeveynlerin 30 yıl boyunca dağıttığı hediyeler de eşit değildir. Diğer değişle damat tarafın dağıttığı hediyeler/altınlar/paralar ile gelin tarafın dağıttıkları ile eşit değildir.

Damadın ailesinin kalabalık bir akrabalık modeli içinden gelmesi ihtimali bulunabilir. Örneğin damadın anne ve babasının ayrı ayrı 7’şer kardeşi bulunduğu ve toplamda 14 teyze/hala/amca/dayıdan oluşan bir aile çevresi olabileceği durumlar görülebilir. Buna mukabil gelinin ebeveynlerinin tek çocuklu aileden gelmesi, dolayısıyla akraba çevresinin sosyolojik anlamda “güdük” kalmış olması mümkündür.

Keza, damadın kişisel vasıfları nedeniyle dernek üyeliği, parti mensubiyeti, sosyal gruplarla yakın ilişkileri nedeniyle çok geniş düzeyde “insan biriktirdiği” durumlarla da karşılaşmak mümkündür. Eğer damat adayı yıllar içinde “sosyal sermayesi”ne maddî/manevî faydalar ve menfaatler sağlamışsa, düğün merasimi nedeniyle bunların kendisine yine “hediye” adı altında iadesi hayatın olağan akışı içinde tutarlıdır. Hukuk nazarıyla bu tür bir hediyenin erkeğin doğrudan şahsına iade olarak verildiği ve “kişisel mal” sayılması gerektiği ortadadır.

Durum böyle iken bir akit olan nikâh sürecinde kadının sözleşme kapsamında talep etmediği ve aslında erkeğin hayatın olağan akışı içinde “kişisel malı” olan bu hediyeler üzerinde hak iddia etmesi doğru değildir. Aslında örf ve dini gelenekte de “erkeğe takılan altın/para/hediye”lerin erkeğe ait olduğu hususu kabul görmektedir.

Yargıtay’ın düğünde erkeğe takılan hediyeleri dahi kadının kişisel malı olarak kabul eden görüşü, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2018/6000 E., 2018/14721 K. Sayılı kararda yer alan KARŞI OY YAZISI’nda sayın Üye Hâkim’in çok isabetle belirttiği üzere hukuka aykırıdır.

  • Keçeli Ahmet Faruk, Sosyal Sermaye, Birikim Dergisi, İnternet: https://www.birikimdergisi.com/guncel-yazilar/719/sosyal-sermaye, 29 Mayıs 2013
  • Kulaklı Emrah, Ziynet Eşyasına İlişkin Sorunların Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirilmesi, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 25, Sayı 1, ISSN 2146-0590, ss. 262–276 DOI: 10.33433/maruhad.583697, Haziran 2019

Geleneksel Aileyi Çıkmaza Sürükleyen, Dindar-Muhafazakâr Kesimlerdir

AİHS ile CEDAW ve bu iki sözleşmeye bağlı olarak yürürlüğe giren TMK ve TCK, 6284 sayılı yasadan (ve elbette İstanbul Sözleşmesi’nden) çok daha radikal kurallarıyla “aile sorununu” ortaya çıkarmıştır. AİHS ile CEDAW’ın entelektüel kesimlerin zihniyet dünyalarında onayladığı iki küresel sözleşme olduğu görülmelidir. Özellikle muhafazakâr/dindar aydınların hemen tüm eserlerinde bu iki sözleşmenin (AİHS ile CEDAW) getirdiği “eşitlik” fikri savunulmuştur. “Eşitlik” fikri geleneksel değerlerle çatışmalı sosyal kurumlar ve ilişkiler üretmektedir.

Örneğin aylık 5.000 TL geliri olan bir kadın ile 15.000 TL geliri olan erkeğin evlenmesi, TMK’da “eşitlik” ilkesi gereğince hukukî statü kazanmaktadır. Oysa bu “eşitlik”, genellikle sözleşmenin diğer tarafından zengin ya da yüksek gelirli olan erkek aleyhinedir. Zira bu evlilik, TMK’nın “edinilmiş mala katılma rejimi”nin hükümleri nedeniyle kadına sermaye aktarılmasını sağlayacak tedbirsizlik ile akt edilmiştir. Burada sorulabilir: Karısından daha yüksek gelire sahip koca adayı sermaye aktarımı tehlikesi karşısında nasıl tedbir alabilirdi? Buna cevabımız şudur: Noterde yapılan “mal ayrılığı rejimi sözleşmesi” ile nikâh akdinin tarafları kendi gelirlerini sözleşmenin diğer tarafıyla paylaşmaktan kurtulabilirdi.

Yasal Mal Rejimi:

TMK madde 202/1: “Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.
TMK madde 202/2:
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.

Şimdi TMK’nın mevcut hükmü gereğince “edinilmiş mallara katılma rejimi”nin erkeğin gelirini kadına nasıl transfer ettiğini görelim:

Karı-kocanın gelirlerinin eşit olmadığı evliliklerde az geliri olan taraf, “eşitlik” adı altında çok geliri olanın maaşının yarısını ele geçirmektedir. Yukarıdaki örnekte kadın (K) 5.000 TL maaşla çalışmaktadır. Evlenme aktini gerçekleştirdiği erkek (E) ise 15.000 TL maaş almaktadır. TMK’da yasal mal rejimi aksine sözleşme yapılmamışsa “edinilmiş mallara katılma rejimi”dir. Bu mal rejimi, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 218 ile 241. Maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Örneğimizden hareketle olguyu analiz etmek için sorularımızı soralım: 15.000 TL maaşı olan koca ile 5.000 TL maaşı olan kadının evliliğinde çiftler ayda 10.000 TL harcama yaparsa, gerçekte tasarrufu yapan kimdir? Cevap: 15.000 TL maaşı olan koca ile 5.000 TL maaşı olan kadının evliliğinde ayda 10.000 TL tüketim yapılırsa, bakiye kalan 10.000 TL parayı biriktiren aslında kocadır.

Yani örnekteki koca hiç evlenmemiş olsa belki ayda 5.000 TL harcayacak ve yılda 120.000 TL, üç yılda 360.000 TL biriktirerek kendi dairesini satın alabilecekti. Üstelik satın aldığı dairenin 1+1 olmasına dikkat ederek mülkiyete harcayacağı meblağı düşürecek ve bakiye miktarla da bir otomobil sahibi olabilecekti. Satın aldığı gayr-ı menkulde minimalist bir hayat yaşadığı için çok eşya almaktan da kaçınacak, aylık 5.000 TL masrafını düşürmeye yönelik pratikler de geliştirebilecekti. Evinde yatacak yer olmadığı için misafir kabul etmeyecek, gıda harcamalarını kısabilecek, çocuk sahibi olmadığı için bez/süt/bakıcı vs. gibi harcamalardan kurtulacaktı.

Fakat örnekteki koca tipi geleneksel aile kurma düşü ile “mutlu bir yuva” özlemi içinde hareket etmişti. Karısının maaşının kendisininkinden 10.000 TL düşük olması onu kaygılandırmamıştı. Zira öğretmen olan karısı öğleden sonra eve gelecek, çocuklarıyla ilgilenecek, akşama sofra kuracak diye düşünmüştü. Eşinin de çalışması nedeniyle yüksek standartta yaşayabilmekte, (K)’ya sık sık “ayda 10.000 TL biriktirirsek daire satın alırız” demekteydi. Fakat bu biriken paranın kendi maaşının tüketilmeyen kısmından geldiğinin bilincindeydi. Nihayet 3 yıl geçti. (E), (K)’ya bir daire satın alabilecekleri müjdesini verdi. (K) ise, (E)’ye biriken paranın yarısının kendisine ait olduğunu, bu nedenle tapuda mülkiyetin ½ hissesinin kendi üzerine yapılması gerektiğini söyledi.

Kadın doğru söylüyordu. Çünkü Kanun’a göre düzenleme böyle yapılmıştı:

TMK madde 236: “Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar.”

TMK, geleneksel ailenin “mal ayrılığı rejimi”ni bozarak aslında evlilik içinde eşitliği hiç uygulamamaktadır. TMK’nın geleneksel aileyi çözücü etkileri Türk aydınlarının “bütün insanlar eşittir” masalına inanmaları neticesi göz ardı edilmektedir. Bu nasıl eşitliktir ki, kocanın biriktirdiği paranın yarısına kadının el koyması yasaca meşru sayılıyor?

Yukarıdaki örnekte eğer (E), 5.000 TL maaş almış olsa ve fakat babasından kalan bir taşınmaz nedeniyle 10.000 TL kira gelirine kavuşsaydı aynı neticeyle karşılaşacaktık. Çünkü “edinilmiş mallara katılma rejimi”, akit taraflarının “şahsi mallarının gelirlerini” de TMK 236 kapsamında diğer eşe transfer etmektedir. (E), babasından miras kalan taşınmazın mülküne sahip olmakla beraber bu mülkün kira geliri yasa tarafından “edinilmiş mal” şeklinde düzenlendiği için, kira gelirini dilediği gibi tasarruf edemeyecektir:

TMK madde 220 (Kişisel Mallar): “Aşağıda sayılanlar, kanun gereğince kişisel maldır:

1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,

2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,

3. Manevi tazminat alacakları,

4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.”

***

TMK madde 219 (Edinilmiş Mallar): “Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır:

1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler,

2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,

3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,

4. Kişisel mallarının gelirleri,

5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler.

***

TMK’nın kurucu sözleşmesi AİHS ve CEDAW’dır ve “eşitlik” ilkesi ile düzenlenmiştir. Türk dindar ve muhafazakâr aydının, “eşitlik” fetişizmi, yasanın onlar tarafından analiz edilmesini imkân dışı bırakmıştır. Dindar-muhafazakâr aydınlar geleneksel ailelerde kadın lehine sermaye transferini makul ve olması gerekli bir düzenleme olarak kabul etmektedir.

Nitekim, “aile meseleleri”ni İstanbul Sözleşmesi bağlamında tartışanlara “eşitliği bozucu gelenekleri ayrımcılık sayan AİHS ve CEDAW hakkında ne düşünüyorsun” diye sorduğunuzda, cevap “CEDAW gelenekleri dikkate almamıştır” ifadesinden ileriye geçmemektedir. Bu aydın, AİHS ve CEDAW’ın getirdiği ilkelerin dışına çıkmamaya dikkat sarfetmektedir. Dindar-muhafazakâr kesimde hangi aydına gitseniz CEDAW ve AİHS etkisindeki TMK’nın “geleneksel aile” sistemine dönüşü sağlayacak şekilde değiştirilmesi talebini reddedeceğini göreceksiniz. Örneğin, bugün dindar-muhafazakâr kadınlar eski TMK’daki “ailenin resisi kocadır” hükmünü düzenleyen maddenin geri gelmesini kabul edilemez görmektedir. Bu durumda “Türkiye’de dindar-muhafazakârlık geleneksel aileye dönüşü istemiyor” denilebilecektir. Dindar-muhafazakâr kesimde “eşitlik fikri”ne teslimiyet, geleneksel aile modelinin tekrar hayat bulmasına imkân vermeyecek şekilde zihniyet kırılmasına yol açmıştır. Öyleyse, “mevcut dindar-muhafazakâr toplumsallığın zihniyet yapısıyla aile problemi aşılamaz” denebilecektir.

***

Peki neden böyle oldu?

TMK, geleneksel aileyi kendi varoluşuna tehdit gören 1980 kuşağının ürünü idi. 1980 kuşağı kırsal üretim biçiminden kent çeperine gelmiş varoştan çıkmıştır. Doğrudan köylerden gelerek kentlerde tutunmaya çalışan bir “devrimci-dindar” gençlik de vardı. Bu gençlik anne-babalarının yürüttüğü aile modelinin kendi geleceğini belirlemesine izin vermeyecek bir “toplum düzeni” savunucusuydu ve geleneğin kurum/inançlarını bu siyasal bilince engel görmekteydi. 1980 kuşağı “gelenek kırıcı” ideolojisiyle kentlerin oluşumunu sağlamayı hedefliyordu. Yani, “aile meselesi”nin asıl kaynağı 80 gençliğinin zihniyeti idi. İki katlı evleri yıkmayı, mahalleleri tasfiye etmeyi hayata geçiren 80 kuşağı, “Dindarlar yeryüzünün halifesidir, kent merkezlerini ele geçirmeliyiz” şeklinde düşünüyorlardı. Bu dönemin aydınları “Müslüman zengin olmalı” demekte, “Boğaz’da bizler oturmalıyız” hedefi belirlemekteydi. Bu kesimin inşa ettiği apartmanlar (ve kentler) aile kavramı içine babaanne/anneanne gibi ataları kabul etmemekteydi. 1980 kuşağının atalarını evde istememesi, bu ataların huzurevlerine kapatılması ile netice vermiştir. Dolayısıyla kadınlar kentleşme sürecinde geleneksel ev/mesken/mahalle sistemini tasfiye ettikçe, temizlik, yemek, çocukların bakımı vs. problemlerle tek başına kaldılar. Bu modele “eşitlik” ve “özne kadın” söylemi ile giren kadınlar evliliğin yüklerini (temizlik, yemek, çocukların bakımı vs.) taşımak noktasında çıkmaza girdikçe kocalarından ev işlerine katılım beklediler. Kendileri de üniversite mezunu oldukları halde yine “kadın işi”nden kurtulamadıklarını gördüler. 1980’den beri yükseltilen “Müslüman zengin olmalı” ifadesinin sadece muhafazakâr-dindar erkekleri merkeze taşımasına şahitlik ettiler. Erkeklerin, kadınları araçlaştırarak elde ettikleri bu zenginlik, onların boşanıp başka evlilikler yapmaları ile de “aile fikrinin dejenerasyonu” ile neticelendi ve gelinen hayat da kesinlikle “dindarlık” olmadı. Erkek dindarlığı, ömrünün baharında “üç çeyrek altın mehir” ile evlendiği kadını boşamakta, kaderine terk etmekteydi.

Dindarlık sadece evliliği dejenere etmemişti. Atasını huzurevine, evladını kreşe veren dindarlar, evlerini de kredilendirerek satın almışlardı. Anlaşılacağı üzere “ailenin çözülmesi” dindar-muhafazakâr kadroların “evlilik fıkhı” ile hareket etmemek, geleneksel aileyi tasfiye etmek eylemlerinin neticesi olarak daha bugün hasarlarıyla tezahür etmektedir. Dindar-muhafazakâr kesimin bugün İstanbul Sözleşmesi’ne yüklenmesi, 1980’lerden beri geliştirdiği aileyi bozan zihniyetini bir türlü görememesi nedeniyle beyhudedir.

***

İstanbul Sözleşmesi ve 6284 sayılı yasanın iptaline yönelik gayretler, öncelikle 1980 sonrası dindar toplumsallığın “örnek aile” ortaya koyamaması nedeniyle sonuç vermeyecektir. Bu eleştiri “ağır” bulunacaktır. Aynı eleştiriyi başka bir şekilde yeniden ifade etmekte fayda var: Dindar-muhafazakâr kesimin kadınları bugün “geleneksel” aile kuramazlar. Zira aile “fıkıh” ile kurulur.

Muhafazakâr-dindar kadına soralım: “Eski Medeni Kanun’da da yer bulan “Ailenin reisi kocadır, şeklindeki fıkhî kaideyi kabul ediyor musun?” Cevap: “Hayır, kadın-erkek eşitiz” olacaktır.

AİHS ve CEDAW kapsamında, “kadın ve erkek arasındaki ayrımcılığın engellenmesi” demek, fıkıhla inşa edilmiş geleneksel toplumun geri gelmeyecek şekilde tasfiye edilmesi demektir.

1980’lerde yükselen başörtüsü mücadelesi dindarlardan şunu istemelerini öğretiyordu: “Dindarlar kamusal alanda eşit olmalıdır.” 1990’a gelindiğinde başörtülü kadınlar kocalarının/erkek kardeşlerinin/babalarının kadınların mağduriyetleri ile siyasal rant elde ettiğini gördü. Böylece Türkiye’de dindar kadınlar 1990’lardan sonra “eşitlik” talebini sadece devlete/topluma/küresel kapitalizme değil dindar kocalarına/erkek kardeşlerine/babalarına KARŞI da yöneltmeye başladı. İşte bu yöneliş, TMK’nın gerekçesi sayılmalıdır.

Ülkemizde dindar kadın ve erkeklerin geçmişte verdiği “eşitlik” temelindeki HAK mücadelesi, geleneksel ailenin yapısını reddetmek mecburiyetini gerektirmiştir.

Bu zihniyet kırılması aşılmadıkça “geleneksel aile”ye geri dönüşe en çok direnenler muhafazakâr-dindar kadınlar olacak.